
Met hulp van koolmonoxide dat kankercellen ruim aanmaken, produceert die cel met behulp van een palladiumkatalysator een gif dat het einde betekent voor die cel (afb: Katsunori Tanaka et al./Nature Communications)
Het is idee is om koolmonoxide (CO), dat van nature door die cellen wordt geproduceerd, in te zetten om die zelf hun eigen gif te laten aanmaken. De eerste proeven met celkweken zouden uitwijzen dat op die manier kankercellen heelspecifiek worden uitgeschakeld. Dat zou een veiligere alternatiefen voor chemotherapie, die nogal wat nare bijwerking heeft/kan hebben.
Onderzoekers in Japan hebben een nieuwe manier ontwikkeld om een verbinding die door kankercellen wordt aangemaakt, in te zetten als gif tegen diezelfde cellen. In plaats van giftige medicijnen door het hele lichaam te verspreiden, zoals bij chemo gebeurt, maakt die aanpak het mogelijk om de kankercellen zelf ‘zelfmoord’ te laten plegen.
Onder leiding van Katsunori Tanaka van het PR-instituut van RIKEN werd aangetoond dat een speciaal ontworpen verbinding de productie van stoffen ín kankercellen kan activeren, zonder dat er in gezonde cellen schadelijke stoffen ontstaan. Hoewel de techniek zich nog in een vroeg ontwikkelstadium bevindt, zou deze in de toekomst een manier kunnen bieden om , zonder bijwerkingen, kankercellen gericht te doden.
Het grote probleem bij kankerbehandeling is de nevenschade die vaak ontstaat, vooral doordat de middelen die tegen kanker worden ingezet ook gezonde cellen (kunnen) uitschakelen. De aanpak van Tanaka c.s. zou dat probleem uit de weg (kunnen) ruimen, maar vooralsnog is het nog te vroeg om dat met zekerheid te kunnen zeggen.
Hun langetermijndoel is om het direct toedienen van giftige medicijnen te vervangen door relatief onschadelijke verbindingen die pas actief worden zodra ze een kankercel binnendringen. Deze verbindingen zouden gebruikmaken van stoffen die al in tumoren aanwezig zijn, om zo precies op de juiste plek therapeutische medicijnen aan te maken.
Koolmonoxide (CO)
Koolmonoxide biedt voor deze aanpak een interessante mogelijkheid. Hoewel het vooral bekendstaat als een giftig gas – dat bijvoorbeeld vrijkomt bij verbrandingsmotoren – wordt koolmonoxide ook op natuurlijke wijze geproduceerd door veel soorten kankercellen. Omdat tumoren ongewoon grote hoeveelheden van dit gas kunnen produceren, kan het dienen als een nuttige biologische ‘vlag’ voor het identificeren van kankercellen (mits dat kan worden gedetecteerd).
De onderzoekers onderzochten of ze dit verschil konden benutten. Hun strategie bestond erin om een metaalkatalysator in de kankercellen te brengen en het overtollige koolmonoxide daarin te gebruiken om het gif aan te maken. In theorie zou deze reactie hoofdzakelijk in kankercellen plaatsvinden, waar voldoende koolmonoxide aanwezig is, terwijl gezonde cellen gespaard blijven.
Om dit systeem te laten werken, richtten de onderzoekers zich op een groep verbindingen; de zogeheten palladacycli. Deze palladiumhoudende verbindingen kunnen reageren met koolmonoxide, waarbij de organische verbinding fenanthridinon ontstaat. Bepaalde derivaten van fenanthridinon zijn giftig voor cellen en worden al toegepast in antikankermedicijnen.
Obstakel
Er was echter een groot obstakel. Wanneer palladacycli direct in cellen worden gebracht, zorgen stoffen zoals glutathion ervoor dat de centrale palladiumkatalysator snel wordt gedeactiveerd. Zonder een actieve katalysator kan de reactie het gewenste gif niet produceren.
Tanaka en de zijnen losten dit probleem op door voort te bouwen op eerder onderzoek naar het gebruik van metaalkatalysatoren voor chemische reacties in levende systemen. Ze verpakten een palladacyclus in albumine, een eiwit dat veel in het bloed voorkomt. Dat beschermende eiwit fungeert als drager. Het geheel kan door de bloedbaan reizen, terwijl de palladiumkatalysator wordt afgeschermd van stoffen de kat anders ander onschadelijk kunnen als die de cel binendringt.
De onderzoekers evalueerden hun systeem aan de hand van een reeks proeven met losse cellen. Ze probeerden eerst verschillende palladacycli om te bepalen welke daarvan de grootste hoeveelheid fenanthridinon kon produceren. Vervolgens stelden ze gekweekte kankercellen van de mens – afkomstig uit lever, baarmoederhals, borst en longen – gedurende 48 uur bloot aan het complex van albumine en de palladacyclus. Daarnaast testten ze de verbinding op een niet-kankercellige cellijn om te bepalen of dezelfde chemische reactie ook in gezonde cellen zou optreden.
Na 48 uur troffen ze fenanthridinon aan in de kankercellijnen, maar niet in de gezonde cellen. Dat zou betekenen dat de albuminedrager de katalysator met succes beschermde tegen glutathion en dat de chemische reactie onder de proefomstandigheden selectief in de kankercellen loskomen van de drager en zich vrij door de cel bewegen. Dankzij aanvullende aanpassingen bracht de reactie een bijzonder giftig fenanthridinon-derivaat voort (een stof die al wordt toegepast in kankerbehandelingen).
Toen de onderzoekers dit aangepaste systeem in gekweekte leverkankercellen inbrachten, zagen zij hoe de antikankerstof binnen in de cellen werd gevormd. De cellen vertoonden vervolgens tekenen van schade door het gif. Dat wijst er op dat de methode in staat zou zijn om een gif in de beoogde cellen te produceren.
Bloedbaan
Een belangrijk veiligheidsaspect betrof de koolmonoxide die van nature in de bloedbaan aanwezig is. Als dit gas de chemische reactie zou activeren voordat de stof de kankercellen bereikte dan zou deze aanpak alsnog ineffectief zijn.
Gelukkig toonden rpeoven aan dat het gif niet in het bloed werd aangemaakt. De onderzoekers vermoeden dat dit komt doordat koolmonoxide in de bloedbaan grotendeels gebonden is aan hemoglobine, het eiwit dat verantwoordelijk is voor het transport van zuurstof. In deze gebonden vorm is het gas blijkbaar niet beschikbaar voor de reactie die nodig is om het medicijn te produceren. Of dat ook in levende organismen ook zo is zal overigens nog moeten worden aangetoond.
De onderzoekers zijn nu van plan om hun aanpak uit te proberen op proefdieren. Als toekomstige experimenten succesvol zijn, zou deze technologie kunnen bijdragen aan een nieuwe klasse van kankerbehandelingen.
Bron: Science Daily