Globale scheikundige structuur van PBDE’s (afb: WikiMedia Commons)
Als je stoffen verbiedt die, achteraf beschouwd, als te gevaarlijk voor gezondheid (ook van de aarde), dier, milieu of natuur worden verboden, betekent nog niet dat ze meteen verdwenen. Zo heeft het verbod van chloorfluorkoolwaterstoffen in drijfgassen en koelmiddelen die de ozonlaag aantasten eind jaren ’80 er nog steeds niet voor gezorgd dat die zich heeft hersteld. Zo blijken volgens recent onderzoek stoffen die in de jaren ’70 in Europa werden verboden (polygebromeerde difenylethers (PBDE‘s) nog steeds aantoonbaar aanwezig te zijn in lucht, bodem, slib en water in Europa.
Een nieuw onderzoek waaraan ook de universiteit van Oulu in Finland, de TU Ostrava in Tsjechië en de universiteit van Belgrado in Servië deelnamen, zou hebben aangetoond dat de wettelijke beperkingen die meer dan een halve eeuw geleden werden ingevoerd, er niet in zijn geslaagd de verontreiniging door verboden chemische stoffen in Europa uit te bannen. Volgens de onderzoekers zijn de verboden chemische stoffen aangetroffen in lucht, water, sedimenten, bodem, sneeuw en slib, wat hun opmerkelijke persistentie in het milieu aantoont. Ze zouden verrast zijn door de concentraties PBDE’s die ze aantroffen in de ecosystemen van de 25 Europese landen die in het onderzoek waren opgenomen.
PBDE’s speelden decennialang een cruciale rol als brandvertragers in elektronica, textiel, kunststoffen, voertuigen, meubels en bouwmaterialen. Hoewel het doel was om de veiligheid te verhogen, is hun nalatenschap veel complexer gebleken. “Een van de belangrijkste bevindingen is de dominantie van BDE-209 in deeltjesrijke omgevingen, waaronder sedimenten, slib, afvalwatersystemen en neerslag,” stelt hoofdauteur Chaled Abass van de universiteit van Sjarja (VAE). “Dit is belangrijk omdat sedimenten en slib geen passieve opslagplaatsen zijn.”
Volgens de onderzoekers kunnen sedimenten dienen als langdurige milieureservoirs, die geleidelijk verontreinigingen vrijgeven in waterwegen, bodems, afvalverwerkingssystemen en voedselketens. De studie toonde ook aan dat lager gebromeerde verwante stoffen zoals BDE-47 en BDE-99 vaker voorkwamen in lucht- en bodemmonsters, wat erop wijst dat het gedrag en de verspreiding van PBDE’s aanzienlijk variëren tussen verschillende milieucompartimenten.
Volgens de onderzoekers werden PBDE’s op grote schaal aangetroffen in Europa, zowel in sterk vervuilde als in afgelegen gebieden, waarbij de verspreiding sterk afhankelijk was van het type matrix. Water vertoonde over het algemeen lagere, vluchtiger concentraties, terwijl sedimenten, slib en sommige bodems als belangrijke reservoirs fungeerden.”
Vertraagd
De bevindingen weerleggen de gangbare aanname dat gevaarlijke chemicaliën simpelweg verdwijnen zodra er wettelijke verboden worden ingevoerd. In plaats daarvan suggereert het bewijs dat oude verontreinigende stoffen tientallen jaren na hun oorspronkelijke productie en gebruik nog steeds in verschillende milieucompartimenten kunnen circuleren.
Abass: “Het Europese bewijs benadrukt ook een lastige beleidsspanning. Europa beweegt zich richting ambitieuzere kringloopeconomiemodellen, maar kringlopen zonder chemische veiligheid kan onbedoeld oude verontreinigende stoffen opnieuw in de circulatie brengen. Materialen die ooit werden geproduceerd voor brandveiligheid kunnen via kringlopem opnieuw in moderne productketens terechtkomen als oude chemische stoffen niet zorgvuldig worden verwijderd.”
De onderzoekers pleiten daarom ook voor uitgebreide metingen. “Meting van slechts één matrix, één land of één groep verwante stoffen is niet langer voldoende”, benadrukt Abass. “PBDE’s bewegen zich door onderling verbonden systemen: van producten naar stof, van stof naar afvalwater, van afvalwater naar slib, van slib naar bodem en van sedimenten naar aquatische voedselketens.”
Ze dringen er ook bij overheden en regelgevende instanties op aan om meer aandacht te besteden aan historische verontreinigende stoffen in woningen, kantoren, scholen en werkplekken, aangezien mensen het grootste deel van hun tijd binnenshuis doorbrengen. De bredere boodschap van de auteurs is dat chemische regelgeving moet worden gekoppeld aan milieumetingen op de lange termijn.
Bron: Alpha Galileo