{"id":13892,"date":"2022-10-20T19:41:30","date_gmt":"2022-10-20T17:41:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/?p=13892"},"modified":"2022-10-20T19:41:30","modified_gmt":"2022-10-20T17:41:30","slug":"zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/","title":{"rendered":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven"},"content":{"rendered":"<div id=\"attachment_13893\" style=\"width: 430px\" class=\"wp-caption alignright\"><a href=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg\"><img decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-13893\" class=\"wp-image-13893\" src=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg\" alt=\"Pest-DNA\" width=\"420\" srcset=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg 980w, https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA-300x178.jpg 300w, https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA-768x455.jpg 768w, https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA-500x296.jpg 500w\" sizes=\"(max-width: 980px) 100vw, 980px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-13893\" class=\"wp-caption-text\">Het DNA kwam uit de tanden van de &#8216;proefpersonen&#8217; (afb: Matt Clarke\/McMaster University)<\/p><\/div>\n<p>De <a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Zwarte_Dood\">Zwarte Dood<\/a> ( de pestepidemie in de 14de eeuw) <a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/s41586-022-05349-x\">zou een belangrijk aandeel hebben geleverd<\/a> aan de manier waarop ons afweersysteem reageert op ziektes. Dat concluderen onderzoekers aan de hand van bestudering van oud DNA van slachtoffers en overlevenden van de pest.<!--more--><br \/>\nOnderzoekers van het Pasteurinstituut en enkele universiteiten hebben eeuwenoud DNA grondig onderzocht. Ze keken vooral naar de genetische verschillen die bepaalden of iemand de pest overleefde of er aan stierf zo&#8217;n zeven eeuwen geleden, toen de pest in Europa, Azi\u00eb en Afrika huishield.<br \/>\nDe genen die dragers destijds beschermden tegen de <a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Yersinia_pestis\">pestbacil<\/a> worden tegenwoordig verantwoordelijk geacht van autoimmuunziektes zaols de ziekte van Crohn en reuma, stellen de onderzoekers. Ze keken naar een periode van honderd jaar rond de epidemie. Het zou de grootste slachting zijn geweest in de geschiedenis van de mensheid, waarbij 30% tot de helft van de bevolking in het besmette gebied overleed.<br \/>\nDe onderzoekers hadden monsters van vijfhonderd (gewezen) pestlijders en niet-pestlijders uit Londen uit de veertiende eeuw tot hun beschikking. Die werden aangevuld met monsters van vijf verschillende begraafplaatsen uit Denemarken (uiteraard van dezelfde eeuw). Ze concludeerden dat vier genen de &#8216;bevattelijkheid&#8217; voor pest bepaalden.<\/p>\n<p>Mensen die beschikten over twee identieke kopie\u00ebn van een van die genen, <a href=\"https:\/\/www.uniprot.org\/uniprotkb\/Q6P179\/entry\">ERAP2<\/a>, hadden een veel grotere kans (40% tot 50%) de pest te overleven dan mensen met twee verschillende <a href=\"https:\/\/nl.wikipedia.org\/wiki\/Allel\">allelen<\/a>. Die hadden een grotere kans dat hun afweersysteem het pestbacil onschadelijk maakte. Diezelfde genen zorgen er nu voor (destijds waarschijnlijk ook al; as) dat de dragers juist bevattelijker zijn voor, onder meer, Crohn en reuma.<br \/>\n&#8220;Zelfs kleine verschillen kunnen het verschil uitmaken tussen leven en dood&#8221;, zegt <a href=\"https:\/\/socialsciences.mcmaster.ca\/people\/poinar-hendrik\">Hendrik Poinar<\/a> van de McMasteruniversiteit. &#8220;Uiteraard geven de overlevenden hun genen weer door.&#8221;<\/p>\n<h2>Kwetsbare Europeanen<\/h2>\n<p>De Europeanen waren destijds heel kwetsbaar voor de pest doordat ze lang niet waren blootgesteld aan het pestbacil (<em>Yersinia pestis<\/em>). In de volgende pestepidemie\u00ebn stierven verhoudingsgewijs steeds minder mensen. &#8220;Het selectieve voordeel van de juiste genen was het grootste voor mensen ooit onderzocht&#8221;, zegt medeonderzoeker Luis Barreiro. &#8220;Dat toont dat een pathogeen (ziekteverwekker; as) een geweldig effect heeft op de evolutie van het afweersysteem.&#8221;<br \/>\nVolgens de onderzoekers heeft dat afweersysteem zich in de loop van de tijden ontwikkeld om op verschillende manieren om te gaan met verschillende ziekteverwekkers. Vervelend is alleen dat die veranderingen hebben geleid (?) tot een grotere bevattelijkheid voor autoimmuunziektes, maar onze afweer balanceert voortdurende op het randje. Wat is gevaarlijk wat niet en als dat zo is wanneer moet ik (= het afweersysteem) dan ingrijpen?<br \/>\n<em><br \/>\nBron: <a href=\"https:\/\/www.sciencedaily.com\/releases\/2022\/10\/221019111321.htm\">Science Daily<\/a><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven. <a href=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/\">Lees verder <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[147,20],"tags":[190,8761,4153,8758,8760,2740,8757,792,8759,7001],"class_list":["post-13892","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-genetica","category-gezondheid","tag-afweersysteem","tag-allelen","tag-autoimmuunziektes","tag-erap2","tag-genkopieen","tag-mutaties","tag-pestbacil","tag-reuma","tag-yersinia-pestis","tag-ziekte-van-crohn"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.5 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"nl_NL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Geleerd uitschot\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2022-10-20T17:41:30+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"arno s\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Geschreven door\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"arno s\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Geschatte leestijd\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minuten\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"arno s\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2\"},\"headline\":\"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven\",\"datePublished\":\"2022-10-20T17:41:30+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/\"},\"wordCount\":442,\"commentCount\":0,\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Pest-DNA.jpg\",\"keywords\":[\"afweersysteem\",\"allelen\",\"autoimmuunziektes\",\"ERAP2\",\"genkopie\u00ebn\",\"mutaties\",\"pestbacil\",\"reuma\",\"Yersinia pestis\",\"ziekte van Crohn\"],\"articleSection\":[\"genetica\",\"gezondheid\"],\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/\",\"name\":\"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Pest-DNA.jpg\",\"datePublished\":\"2022-10-20T17:41:30+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2\"},\"description\":\"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Pest-DNA.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/wp-content\\\/uploads\\\/Pest-DNA.jpg\",\"width\":980,\"height\":580,\"caption\":\"Het DNA kwam uit de tanden van de 'proefpersonen' (afb: Matt Clarke\\\/McMaster University)\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/20\\\/10\\\/2022\\\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/\",\"name\":\"Geleerd uitschot\",\"description\":\"Over wetenschap en ander vermaak\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"nl-NL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\\\/weblog\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2\",\"name\":\"arno s\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"nl-NL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g\",\"caption\":\"arno s\"},\"sameAs\":[\"http:\\\/\\\/www.arnoschrauwers.nl\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot","description":"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/","og_locale":"nl_NL","og_type":"article","og_title":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot","og_description":"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.","og_url":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/","og_site_name":"Geleerd uitschot","article_published_time":"2022-10-20T17:41:30+00:00","og_image":[{"url":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"arno s","twitter_misc":{"Geschreven door":"arno s","Geschatte leestijd":"3 minuten"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/"},"author":{"name":"arno s","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/#\/schema\/person\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2"},"headline":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven","datePublished":"2022-10-20T17:41:30+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/"},"wordCount":442,"commentCount":0,"image":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg","keywords":["afweersysteem","allelen","autoimmuunziektes","ERAP2","genkopie\u00ebn","mutaties","pestbacil","reuma","Yersinia pestis","ziekte van Crohn"],"articleSection":["genetica","gezondheid"],"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/","url":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/","name":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven - Geleerd uitschot","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg","datePublished":"2022-10-20T17:41:30+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/#\/schema\/person\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2"},"description":"Mensen met twee exacte kopie\u00ebn van een gen die in de 14de eeuw tijdens de Zwarte Dood de pest kregen hadden 50% grotere kans te overleven.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#breadcrumb"},"inLanguage":"nl-NL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-content\/uploads\/Pest-DNA.jpg","width":980,"height":580,"caption":"Het DNA kwam uit de tanden van de 'proefpersonen' (afb: Matt Clarke\/McMaster University)"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/20\/10\/2022\/zwarte-dood-zou-ons-afweersysteem-vorm-hebben-gegeven\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Zwarte dood zou ons afweersysteem vorm hebben gegeven"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/#website","url":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/","name":"Geleerd uitschot","description":"Over wetenschap en ander vermaak","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"nl-NL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/#\/schema\/person\/8c74e34597e3e2a46ff9b2fb8483fde2","name":"arno s","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"nl-NL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bb84bca689a0564d3856b4db510b1c81bd818da9cf10a0ca85a6a84687de5ad3?s=96&d=blank&r=g","caption":"arno s"},"sameAs":["http:\/\/www.arnoschrauwers.nl"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13892"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13894,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13892\/revisions\/13894"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.arnoschrauwers.nl\/weblog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}