De Groenlandse haai is een op-merkelijk beest dat zo’n vierhon-derd jaar oud zou kunnen worden en tot op grote diepte, tot zo’n 3000 m (de WikiPedia houdt het op 2200 m), in de nog koele wateren rond de Noordpool leeft. Op die diepte is het vrij duister en je zou verwachten dat die haaiensoort zijn ogen in iedergeval grotendeels kwijt zou raken. Dat is allesbehalve het geval, zagen onderzoek-sters rond Dorota Skowronska-Krawczyk van de universiteit van Californië in Irvine (UCI), door de ogen van een Groenlandse haai te bekijken. Je vraagt je dan af wat er met de rest van het 150 jaar oude beest is gebeurd.“Je ziet zijn oog bewegen,” zegt de universitair hoofddocent fysiologie en biofysica aan UCI Irvine, wijzend naar een video van een Groenlandse haai die langzaam door de troebele Arctische Oceaan zwemt. “De haai volgt het licht . Het is fascinerend.” Wetenschappers hadden al langer het vermoeden dat deze grote soort functioneel blind zou zijn, gezien de frequente aanwezigheid van parasieten op zijnhaar hoornvlies en de uitzonderlijk zwakke en beperkte lichtinval in het deel van de zee waarin zijhij leeft.
De onderzoeksters kwamen er echter achter door de bestudering van het haaienoog dat die dieren hun zicht eeuwenlang behouden, zonder, om maar een veelvoorkomende ouderdomskwaal van mensen te noemen, netvliesveroudering. Ze zijn goed aangepast aan de barre omstandigheden waarin ze leven. Dat zou komen doordat die haaien beschikken over reparatiemechanismen voor DNA beschikken die mensen niet hebben.
De onderzoekster verwijst naar een artikel van John Fleng Steffenson van de universiteit van Kopenhagen uit 2016 in Science. “Een van mijn belangrijkste conclusies uit het Science-artikel was dat veel Groenlandse haaien parasieten op hun ogen hebben, wat hun zicht zou kunnen belemmeren. Evolutionair gezien behoud je geen organen die je niet nodig hebt. Na het bekijken van veel video’s realiseerde ik me dat dit dier zijn oogbol naar het licht beweegt.”
De Groenlandse haaien die in haar onderzoek werden gebruikt, werden tussen 2020 en 2024 gevangen met behulp van wetenschappelijke lange lijnen voor de kust van het Noordpoolstation van de universiteit van Kopenhagen op Disko-eiland nabij Groenland. De onderzoeksters hebben de oogbollen ontleed en geconserveerd in een fixeeroplossing voor onderzoek.
Promovenda Emily Tom benadrukt dat het een delicate balans was om het oog niet te veel te laten ontdooien, want zodra weefselmonsters op kamertemperatuur komen, beginnen ze te ontleden. Haar rol bestond uit histologische en visiespecifieke analyses van het oog. Ze vond geen tekenen van celdood en ontdekte dat rodopsine (een eiwit dat essentieel is voor het zien bij weinig licht) in de netvliezen van de haai actief blijft en is afgestemd op het detecteren van blauw licht.

“Er zijn niet veel mensen die onderzoek doen naar haaien, en al helemaal niet naar het zicht van haaien,” zegt Tom. “We kunnen zoveel leren over zicht en levensduur van langlevende soorten zoals de Groenlandse haai, dus het is heel belangrijk dat er geld beschikbaar is voor onderzoek zoals dit.”

Voorkomen oogziektes

Voor Skowronska-Krawczyk openen de bevindingen de deur naar het ontdekken van nieuwe manieren om leeftijdsgebonden gezichtsverlies te voorkomen en oogziekten zoals maculadegeneratie en glaucoom (groene staar) uit te roeien en naar meer vragen over hoe het zicht zich ontwikkelt, de mechanismen die ervoor zorgen dat weefsels jarenlang gezond blijven en hoe deze kennis op mensen kan worden toegepast.
“Wat ik zo mooi vind aan mijn werk, is dat we als eersten ter wereld resultaten zien”, zegt ze. “We staan ​​in de voorhoede, ontdekken nieuwe mechanismen en regels en ontdekkingen en dat we die vervolgens kunnen delen.”

Bron: Nature