Plaatsen waar slib en zand wordt weggebaggerd (blauw) en waar dat in de Noordzee terecht komt (buiten de stranden) (afb: Lucas Polz et al./Nature Communications)

Al heel lang worden zand en slib uit havenbekkens en scheepvaartkanalen in de Noordzee gebaggerd om havens en scheepvaartroutes bruikbaar te houden. Stranden worden vaak opgespoten met gebaggerd zand. Dat heeft aanzienlijke gevolgen voor ecosystemen, de Waddenzee, maar ook het klimaat, zo blijkt uit nieuw onderzoek. Voor de Waddenzee zou dat zelfs wel eens gunstig kunnen uitpakken. Over het vernielen van ecosystemen gaat het artikel nauwelijks.
Overal waar de mens opereert heeft zijhij grote gevolgen. Daar lijken druk bevaren en uitgebuite zeeën, zoals de Noordzee flink de dupe van te zijn. Elk jaar verwijderen gespecialiseerde schepen grote hoeveelheden zand uit de Noordzee, dat wordt gebruikt voor de aanleg van nieuwe havenfaciliteiten of voor kustbescherming. Zo wordt er bijvoorbeeld regelmatig zand aangevoerd bij de eilanden Waddeneilanden en stranden om het zandverlies als gevolg van winterstormen en hoge golven te compenseren. In havenbekkens en scheepvaartkanalen is slib daarentegen het belangrijkste bestanddeel.
Zonder regelmatig baggeren zouden havens en scheepvaartroutes ondiep en onbevaarbaar worden. Het gebaggerde slib wordt vervolgens per schip naar gebieden in de Noordzee vervoerd en weer in zee gestort. Daar verspreiden stromingen en getijden het slib verder. Ook weer naar haven waar het vervolgens weer moet worden weggebaggerd enz.
Onderzoekers onder leiding van Lucas Porz van het Helmholtzcentrum Hereon in Geesthacht hebben nu voor het eerst een gedetailleerde studie uitgevoerd naar de totale hoeveelheden zand, grind en slib die door baggeren en storten in de Noordzee in beweging worden gebracht. Voor hun analyse evalueerden de onderzoekers baggeractiviteiten over een periode van 30 jaar.
Volgens hun bevindingen wordt er jaarlijks ongeveer 200 miljoen ton sediment verplaatst. Dat is net zoveel als er op natuurlijke wijze wordt getransporteerd door de Noordzeestromen en alle rivieren die het gebied begrenzen tezamen. Modelberekeningen tonen ook aan dat een deel van dit materiaal uit de stortgebieden uiteindelijk naar de Waddenzee wordt getransporteerd en daar langdurig wordt afgezet.

Klimaat

De verplaatsing van materiaal van de zeebodem heeft niet alleen gevolgen voor lokale ecosystemen, maar beïnvloedt ook de koolstofcyclus en ook het klimaat. Naast zand en slib, woelen baggerwerkzaamheden en zandsuppletie ook organische resten van de zeebodem op zoals resten van dode algen en zeedieren. Die bestaan (deels) uit koolstofverbindingen. Met zuurstof in het water kunnen die reageren en uiteindelijk het broeikasgas koolstofdioxide produceren.

Porz en de zijnen hebben ook de hoeveelheid vrijgekomen koolstof bepaald. Volgens hun berekeningen wordt er wereldwijd jaarlijks tot wel 500 miljoen ton koolstof opgewoeld. Dit is aanzienlijk meer dan bijvoorbeeld de aanleg van pijpleidingen of buitengaatse windmolenparken. “Deze gegevens zijn belangrijk om in de toekomst beter te kunnen inschatten hoeveel koolstofdioxide er in totaal in kustgebieden vrijkomt”, zegt Porz. “Tot nu toe zijn deze menselijke activiteiten helemaal niet meegenomen in koolstofbudgetten.”

Positief?

Het verplaatsen van slib en zand zou echter ook positieve effecten kunnen hebben. Veel wadplaten zetten niet langer op natuurlijke wijze voldoende sediment af om de stijgende zeespiegel bij te benen. Het verplaatsen van zand en slib zou dit tekort kunnen compenseren. Porz: “Als het baggermateriaal strategisch wordt verplaatst, kan het van daaruit naar de getroffen gebieden worden getransporteerd, waardoor de wadplaten zich kunnen herstellen.”
Hij en zijn collega’s werken momenteel aan de gedetailleerde analyse van welke gebieden hiervoor geschikt zijn. Omdat met name slib uit havens chemisch verontreinigd kan zijn, moeten de effecten op het mariene milieu echter vooraf grondig worden onderzocht. Over de verstoering van het zeeleven heeft Porz het niet (of was dat niet zijn onderzoeksdoel? as).

Bron: bdw