Niet-Engelstalige wetenschappelijke artikelen (afb: Carolina Pradier et al./JASIST)

Engels is nog steeds overheersend in de wetenschap, maar het aandeel is gedaald van 94% in 1990 naar 85% in 2023. In 2023 was ongeveer 85% van de circa vijf miljoen artikelen die in belangrijke wereldwijde databanken over natuurwetenschap-pen, geneeskunde en sociale wetenschappen zijn geïndexeerd, in het Engels geschreven.
De stijging van 9 %punten in het gebruik van andere talen in de afgelopen 30 jaar vertegenwoordigt een bescheiden maar significante verschuiving in het landschap van wetenschappelijke communicatie en een stap richting meer gelijkheid, diversiteit en inclusie in de wereldwijde kennisproductie. Dat is wat promovenda Carolina Pradier en postdoctoraal onderzoekster Lucía Céspedes van de universitteit van Montréal aantonen in een nieuwe studie.
De studie onderzoekt de vele talen die gebruikt worden in bijna 88 miljoen artikelen en congresverslagen, evenals de circa 1,48 miljard referenties die daarin sinds 1990 worden geciteerd.
Hoewel de relatieve dominantie van Engels in wetenschappelijke publicaties in de loop der jaren is afgenomen, doordat onderzoekers steeds meer in andere talen publiceren, is het totale aantal artikelen dat in het Engels is gepubliceerd wel aanzienlijk toegenomen, doordat de wetenschappelijke productie aanzienlijk is gegroeid. Het aantal Engelstalige artikelen is meer dan vervijfvoudigd, van ongeveer 877 000 in 1990 tot bijna 5 miljoen in 2023.

De dominantie van Engels is vooral duidelijk in de analyse van citaties. “Hoewel publicaties in het Engels 85% van het geanalyseerde corpus uitmaken, was 98,89% van de geciteerde referenties in het Engels”, aldus Pradier. Zelfs in de landen die het minst in het Engels publiceren – Indonesië, Brazilië, Ecuador en Angola – vertegenwoordigden Engelstalige referenties minstens 92% van alle geciteerde bronnen.
“Enerzijds is er de taal waarin onderzoekers hun artikelen schrijven, anderzijds zijn er de studies waarop ze zich baseren om hun onderzoek verder te ontwikkelen,” legt Pradier uit. “Niet-Engelstalige onderzoekers kunnen nu weliswaar in hun eigen taal publiceren, maar ze moeten zich nog steeds verdiepen in literatuur die overwegend in het Engels is geschreven.”

De onderzoeksters belichten het voorbeeld van het Indonesisch. Begin jaren negentig was de taal vrijwel afwezig in citatiedatabanken, maar nu wordt ze gebruikt in 2,69% van alle wetenschappelijke publicaties wereldwijd, waarmee die taal Frans en Duits overtreft.
Volgens Pradier is deze doorbraak geen toeval. “In 2014 vaardigde de Indonesische overheid een decreet uit waarin werd bepaald dat alle wetenschappelijke publicaties gratis op het web toegankelijk moesten zijn. Dit leidde tot de wijdverspreide adoptie van Open Journal Systems, een open-bronsysteem dat gratis is te gebruiken voor het publiceren van wetenschappelijke tijdschriften,” zegt ze.

Volgens Pradier is dit een goed voorbeeld van hoe nationaal beleid inzake taaldiversiteit het publicatielandschap kan veranderen. “De opkomst van publicaties in het Indonesisch begon in feite helemaal vanaf nul,” zei ze. “Ook groeiden Spaanstalige en Portugeestalige publicaties in Latijns-Amerika dankzij bestaande platforms zoals Latindex, SciELO en Redalyc, waardoor de regio een grotendeels zelfvoorzienend systeem voor kennisverspreiding kon opbouwen.”

Frans verdwijnt

In tegenstelling tot het stijgende aandeel van publicaties in het Indonesisch, Spaans en Portugees, is het gebruik van het Frans sterk gedaald. Ooit de tweede meest gebezigde taal, met een aandeel van 2,14% in geïndexeerde artikelen in 1990, daalde het Frans tot 1,06% in 2023, ver achter deze drie talen. Het aandeel Duits is ook gedaald, van 1,38% naar 1,23% in dezelfde periode.
Pradier schrijft deze veranderingen toe aan structurele factoren. Hij merkt op dat de belangrijkste Franstalige onderzoeksgemeenschappen – Frankrijk en Quebec – goed geïntegreerd zijn in dominante uitgeversnetwerken. Dit geeft onderzoekers de middelen om in het Engels te publiceren en toegang te krijgen tot Engelstalige publicaties.

Daarentegen ontwikkelen andere landen, die minder blootgesteld zijn aan de druk om in prestigieuze tijdschriften te publiceren, (van het Engels) onafhankelijkere netwerken. “Beleid voor evaluatie heeft een doorslaggevende invloed”, legt Pradier uit. “In Quebec stimuleert de focus op publiceren in tijdschriften met een hoge impactfactor het publiceren in het Engels, terwijl in Latijns-Amerika meer waarde wordt gehecht aan publiceren in de nationale taal.”

Een uitzondering op de dominantie van het Engels vormen Franstalige tijdschriften in de geesteswetenschappen en sociale wetenschappen, waar minder dan de helft van de citaties naar Engelstalige bronnen verwijst. Pradier schrijft deze ‘enclave van weerstand’ toe aan het lokale karakter van de onderzoeksonderwerpen en de sterke Franstalige netwerken in deze disciplines.

Negatieve kant overheersing

Naast de cijfers benadrukt het onderzoek de negatieve gevolgen van de dominantie van het Engels. Onderzoekers wier voertaal geen Engels is, lopen bijvoorbeeld risico op een negatieve bejegening. Dit brengt kosten met zich mee, zoals meer tijd besteed aan schrijven en vertalen, hogere afwijzingspercentages en stress. Dit kan leiden tot wat de auteurs van de studie een ‘overlevingskloof’ noemen, waarbij alleen degenen met voldoende Engelse taalvaardigheid erin slagen een internationale onderzoekscarrière op te bouwen.

Meer in het algemeen schaadt de dominantie van het Engels de kennisproductie, vinden de onderzoeksters. “Het leidt tot een epistemologisch (=kennis-)verlies, omdat grote delen van de wereldwijde kennisproductie, geschreven in ondergewaardeerde talen, onzichtbaar blijven voor de internationale gemeenschap”, aldus Pradier. “Publiceren uitsluitend in het Engels creëert blijvende blinde vlekken.”

De onderzoeksters hebben twee aanbevelingen voor beleidsmakers. Zet in op open-bron, gratis en toegankelijke platforms voor het publiceren van wetenschappelijke tijdschriften en hervorm de huidige evaluatiesystemen zodat ze minder afhankelijk zijn van het aantal citaties.
“Als we ons alleen richten op het aantal citaties, zullen we het gebruik van Engels blijven aanmoedigen”, stelt Pradier, wier webstek geheel en alleen in het Engels is. “Bij de evaluatie moet ook rekening worden gehouden met kwaliteit en lokale relevantie.”

Bron: phys.org