Gat in de ozonlaag (afb: Copernicus)

Met het gat in de ozonlaag gaat het op en af. Nu schijnt dat gat weer groter te zijn dan in de afgelopen twintig jaar melden Hannah Kessenich, Annika Seppälä en Dan Smale op het platform the Conversation. Het oppervlak van het Antarctische ozongat bereikte in september een piek van meer dan 27 miljoen km². Dat is het op één na grootste oppervlak dat ooit voor deze tijd van het jaar is waargenomen.
De onderzoekersters voorspelden in mei van dit jaar al een groot ozongat, na de waarneming van veranderingen in de atmosferische luchtstromen. Een zeer sterke polaire straalstroom en lage temperaturen boven de Zuidpool zorgden voor de vroege en snelle groei van het ozongat. Volgens hen werkt het Montréalprotocol  nog steeds, die de halogeenverbindingen in de ban deed die het gat veroorzaakten. Sinds de piek in 2000 zijn de verschillende ozonvernietigende halogeenverbindingen als cfk’s met eenderde gedaald.

Het ozongat van dit jaar begon al in augustus te groeien – eerder dan gemiddeld – gepaard gaande met lage temperaturen in de stratosfeer. Vervolgens groeide het gat snel vanaf het begin van september. Het oppervlak van 27,4 miljoen km² is slechts twee keer eerder overtroffen. ²²In 2000 bereikte het ozongat kortstondig een omvang van meer dan 28 miljoen km² en in 2015 bereikte het in oktober een piek van 27,9 miljoen km².

Straalstroom

Atmosferische dynamiek kan de polaire straalstroom echter soms al vóór de lente ‘voorbereiden’ op een bepaalde toestand. In de maanden daaraan voorafgaand kunnen luchtstromingspatronen veranderen, wat leidt tot een sterkere, koudere vortex. Als dit gebeurt, kan het ozongat groter en dieper worden en langer blijven bestaan, zelfs terwijl de ozonlaag zich herstelt.
In mei 2026 vormden veranderingen in de atmosferische samenstelling, waargenomen door satellieten, het eerste teken dat atmosferische dynamiek de polaire vortex aan het voorbereiden was. De onderzoekersters voorspelden een ‘groot’ ozongat voor september 2026. Ze verwachten en langdurig seizoen, waarbij een groot ozongat blijft bestaan ​​tot in oktober en november.

Rook van de Australische bosbranden in 2019 en 2020 en aerosolen van de uitbarsting van de vulkaan La Soufrière in het Caribisch gebied in 2021 zijn in verband gebracht met een verergerde ozonafbraak in die jaren. De uitbarsting van de onderzeese vulkaan Hunga Tonga–Hunga Haʻapai in 2022 leidde tot een vroegtijdige start van het seizoen voor het ozongat in 2023. Al met al zijn de jaren ’20 een uniek decennium geweest voor het herstel van de ozonlaag.
Op de lange termijn zal het Antarctische ozongat naar verwachting vóór 2090 volledig hersteld zijn, stelt het drietal. De laatste jaren blijft het ozongat echter vaak tot laat in de lente bestaan. Veranderingen in de wereldwijde atmosferische dynamiek maken de kans op langdurige ozongaten mogelijk groter en de verwachte tijdlijn voor ozonherstel houdt wellicht geen rekening met cruciale aspecten van dit gedrag, aldus de onderzoekersters.

Bron: the Conversation