70% van de bodems in Europa is verontreinigd met pesticiden. De invloed van die middelen op het bodemleven is aanzienlijk, aangezien ze verschillende voor de mens nuttige bodemorganismen schaden. Dit is de conclusie van een Europeesbreed onderzoek. Om de biodiversiteit in de bodem te beschermen, zouden de resultaten moeten worden meegenomen in de huidige pesticidenregelgeving, vinden de onderzoekers.
Het leven onder onze voeten is cruciaal voor het behoud van vitale ecosysteemfuncties en -diensten zoals voedselproductie, koolstofvastlegging, erosiebestrijding en waterregulatie. Een internationaal onderzoek levert nu voor het eerst uitgebreid kwantitatief bewijs over voorkomen en de invloed van plantenbeschermers in de landbouw in heel Europa. “Dit heeft gevolgen voor diverse nuttige bodemorganismen zoals schimmels (mycorrhiza (symbiose tussen planten en schimmels; as)) en nematoden (rondwormen; as), waardoor hun biodiversiteit afneemt”, aldus onderzoeksleider Marcel van der Heijden, hoogleraar aan het instituut voor plant- en microbiologie van de universiteit van Zürich (UZH) en onderzoeker bij Agroscope.
De studie werd uitgevoerd door een groep onderzoekers verbonden aan tien Europese onderzoeksinstellingen. De wetenschappers onderzochten de effecten van 63 veelgebruikte pesticiden op de bodem en namen in totaal 373 bodemmonsters van akkers, bossen en weiden in 26 Europese landen.
Fungiciden, werkzame stoffen tegen schimmels, waren de meest voorkomende pesticiden. Deze vormden 54% van alle bestrijdingsmiddelen, gevolgd door herbiciden – voornamelijk het omstreden glyfosaat – met 35% en insectenverdelgers met 11%. De meeste middelen werden aangetroffen in landbouwvelden, maar ook in bossen en weiden, waar normaal gesproken geen bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Dat komt waarschijnlijk door de verstuiving van pesticiden tijdens de toepassing.
Het probleem met verschillende pesticiden is dat ze niet alleen plagen bestrijden die voedingsgewassen aantasten, maar ook voor de mens nuttige bodemorganismen. Daarom onderzochten de onderzoekers de biodiversiteit van bodemorganismen zoals bacteriën, schimmels, nematoden en protozoa in de monsters. Ze ontdekten dat pesticiden de levende bodemgemeenschappen aanzienlijk veranderen.
Schimmels
“Mycorrhiza-schimmels, die belangrijk zijn voor onze gewassen, worden met name aangetast door pesticiden”, zegt bodemecoloog Van der Heijden. Schimmels hechten zich aan de wortels van gewassen en helpen ze water en voedingsstoffen op te nemen. Het fungicide bixafen, dat wordt gebruikt om schadelijke schimmels op granen te bestrijden, is bijzonder schadelijk. Dat tast veel van de onderzochte bodemorganismen aan.
De onderzoekers konden ook aantonen dat bestrijdingsmiddelresten de daadwerkelijke functie van de bodem veranderen. “Sommige organismen, met name verschillende soorten bacteriën, profiteren van het gebruik van pesticiden, waarschijnlijk doordat andere organismen in aantal afnemen,” stelt medeonderzoekster Julia Königer van de universiteit van Vigo en hoofdauteur van de studie.
De onderzoekers konden dit aantonen door belangrijke genen voor bodemfuncties te onderzoeken, zoals de opname en afgifte van voedingsstoffen zoals fosfor en stikstof. Van der Heijden: “De resultaten suggereren dat het gebruik van pesticiden de natuurlijke nutriëntenvoorziening van de aangetaste bodem verstoort en dat extra bemesting nodig is om de opbrengsten op peil te houden.” Sommige organismen, met name verschillende soorten bacteriën, profiteren van het gebruik van pesticiden, waarschijnlijk doordat andere organismen in aantal afnemen.
De schadelijke effecten van verschillende pesticiden op vogels, bijen en andere insecten zijn al lang bekend en gedocumenteerd. “Onze studie toont ook aan dat pesticiden een zeer aanzienlijke milieubelasting vormen voor onze bodem. Vaak wordt er niet eens rekening gehouden met de effecten van pesticiden op niet-doelorganismen”, zegt medeonderzoekster Maria Briones van de universiteit van Vigo. Omdat sommige werkzame stoffen moeilijk afbreekbaar zijn, blijven die jarenlang in de bodem aanwezig en hebben daardoor een groot effect op het bodemecosysteem op de lange termijn.
Om dit ecosysteem te beschermen, moeten ecotoxicologische beoordelingen verder gaan dan alleen testen op individuele soorten en ook de effecten van bestrijdingsmiddelen op het niveau van biologische gemeenschappen en hun functies binnen de bodem in ogenschouw nemen. Met deze aspecten moet rekening worden gehouden. Volgens de onderzoekers moeten ze dringend worden opgenomen in de huidige regelgeving voor bestrijdingsmiddelen.
Bron: idw-online.de